وضعيت تحصيل ايرانيان در خارج از كشور از بچگى رفتند به خارج ، آنجا و در آن محيط بزرگ شدند ؛ نه آن محيطى كه آنها هستند يك محيطى باشد كه براى ما تهيه شده است . بدبختى اين است كه ما در خارج هم كه مىرويم ، در يك محيطى كه آنها تربيت مىشوند آن طور نيست براى ما . حتى آن ديپلمهايى كه به ما مىدهند ، غير از آنى است كه به آنها مىدهند . آن درسى كه به ما مىدهند فرق دارد با آنكه براى خودشان مىدهند . درسى كه به ما مىدهند درس استعمارى است ، درس ممالك استعمارى است ؛ ديپلمش هم ديپلم مملكت استعمارى است . براى ما يك جور ديگر وضع هست ، و براى خودشان يك وضع ديگرى . اين بيچاره‌ها در آنجا در يك محيط استعمارى ؛ يعنى جايى كه براى استعمار مىخواهند افراد را تربيت كنند ، رفتند به آنجا ، و حالا اگر تحصيل هم كرده باشند اين طورى ! اگر هم مثل بسياريشان كه تحصيل هم نكردند ، فقط رفتند رودِ سِنْ « 1 » شنا بكنند - به ما مىگفتند كه فُرات ، « 2 » به آنها مىگفتند رود سن ! - اينها حالا آمدند اينجا نشستند و توى اتاقهايشان نشستند ، و خوب يك مقاله‌اى خوب بايد بنويسند ، توى روزنامه هم يك مقاله‌اى را بنويسند ، يك اسمى هم پيدا بكنند ، هِى از اين چيزها برمىدارند مىنويسند . از همان حرفهايى كه ياد گرفتند و ديكته كردند و به آنها دادند . نمىگذارند كه اين ملت به حال خودش باشد ؛ خودش را پيدا بكند ؛ بفهمد كه خودش جزو عالم است ؛ اين طرف دنيا و اين شرق هم جزو يك ممالك مترقى بوده است ؛ و ما به اين حال رسانديم آن را ؛ و غربيها ما را به اين حال رساندند . كتابهاى شيخ الرئيس حالا هم شايد در دانشگاههاى آنها تدريس مىشود ؛ استفاده از آن مىشود . ما آن چيزى كه داشتيم كنار گذاشتيم ؛ آن چيزى هم كه آنها داشتند نتوانستيم پيدا بكنيم . يك « ليك موش » « 3 » از كار درآمديم !

--> ( 1 ) - رودخانه‌اى است معروف در فرانسه . ( 2 ) - رودخانه‌اى معروف كه از كشور عراق مىگذرد . ( 3 ) - كنايه از موجودى بينابين ، اشاره به داستان شاگردى كه « ليك موش » را در شعر : گربه شير است در برابر موش * ليك ، موش است در مصاف پلنگ ، به معنى حيوانى كه نه موش و نه گربه بوده و بين آن دو مىباشد ، معنى كرده است .